Portretten van de Delftse kunstenaar Willem van der Vliet zijn bijzonder zeldzaam. Dat Museum Het Prinsenhof in de zomer van 2009 twee prachtige huwelijkspendanten van zijn hand kon verwerven was dus een onverwachte buitenkans. De portretten, van notaris Willem Reyersz. de Langue en zijn vrouw Maria Jorisdr. Pijnaecker, zijn zowel vanuit kunsthistorisch als cultuurhistorisch perspectief van bijzondere betekenis voor de stad Delft. Notaris De Langue was invloedrijk in het artistieke milieu in Delft in een periode waarin de stad uitgroeide tot een van de belangrijkste kunstcentra van de Noordelijke Nederlanden.
Willem van der Vliet
De fraaie portretten werden door Willem Willemsz. van der Vliet (ca. 1584-1642) geschilderd in een periode dat de Delftse portretkunst floreerde. De dominante positie van Delft op de portretmarkt had alles te maken met de aanwezigheid van het succesvolle atelier van hofschilder Michiel van Mierevelt (1567-1641). Van der Vliet was een van de meest talentvolle exponenten van deze productieve werkplaats. Hoewel niet gedocumenteerd, is zeer waarschijnlijk dat hij leerde bij Van Mierevelt en daarna nog jaren assistent was in diens atelier.
In 1615 schreef Van der Vliet zich in als zelfstandig meester bij het Delftse Lucasgilde en vanaf die tijd ontwikkelde hij zich tot de tweede portretschilder van de stad. Zijn werk is van hoge kwaliteit, maar de omvang van zijn oeuvre is beperkt. Er zijn ongeveer 40 portretten van hem bekend. Museum Het Prinsenhof had tot nu geen schilderij van hem in de collectie en binnen Nederland was hij in openbare verzamelingen met slechts twee kinderportretten vertegenwoordigd.
Portret van Willem Reyersz. de Langue (1599-1656) door Willem van der Vliet
Binnen het oeuvre nemen de kniestukken van notaris De Langue en zijn vrouw een prominente plaats in. Dat notaris De Langue, bekend als kunstkenner en verzamelaar, juist Van der Vliet en niet zijn beroemde leermeester Van Mierevelt koos voor het uitvoeren van deze opdracht, tekent zijn waardering voor de kwaliteit van deze meester.
Een ‘const dorstich’ echtpaar
Op 19 oktober 1625 trouwde Willem de Langue voor het gerecht van de stad Delft met Maria Jorisdr. van Pijnaecker. Uit het voorblad van de gedichtenbundel die ter ere van hun huwelijk werd uitgegeven, blijkt dat het echtpaar de kunsten een warm hart toedroeg. Een jaar na het huwelijk werden beide echtelieden door Willem van der Vliet geportretteerd. Terwijl de notaris wordt gepresenteerd in een zelfverzekerde pose, met attributen die zijn respectabele ambt representeren, is zijn vrouw deugdzaam en haast verlegen afgebeeld.
Portret van Maria Jorisdr. Pijnaecker (1599-1678) door Willem van der Vliet
Naast een gepassioneerd beoefenaar van de dichtkunst en de kalligrafie was Willem de Langue een groot kunstliefhebber en collectioneur. In 1655 bestaat zijn collectie naast schelpen en ‘andere rariteiten’ uit schilderijen van veertig verschillende kunstenaars, onder wie de Delftse meesters Balthasar van der Ast, Leonart Bramer en Michiel van Mierevelt. De Langue onderhield nauwe banden met lokale kunstenaars en kunsthandelaren. Niet alleen verzamelde hij werk van Delftse meesters, hij verleende ook notariële diensten aan een groot aantal van hen. Hans Jordaens, Leonart Bramer, Jacob Willemsz. Delff, Balthasar van der Ast, Evert van Aelst, Johannes Vermeer en diens vader, kunsthandelaar Reynier Jansz., behoorden tot zijn relaties en clientèle.
Bron van onschatbare waarde
Het complete protocol van notaris De Langue over de periode februari 1623 tot en met december 1655 wordt in het Gemeentearchief van Delft bewaard. Door zijn contacten in het plaatselijke artistieke milieu vormen deze overgeleverde akten een bron van onschatbare waarde met betrekking tot de Delftse kunstgeschiedenis van deze bloeiperiode.
Voor de verwerving heeft Museum Het Prinsenhof royale financiële steun ontvangen van de Vereniging Rembrandt, de Mondriaan Stichting, het SNS REAAL Fonds en het VSBfonds.
Dit artikel is eerder verschenen in het decembernummer van 2009 van Delf, Cultuurhistorisch magazine voor Delft. De auteur, Anita Jansen, is conservator oude schilderkunst bij Erfgoed Delft e.o.
